در آستانه بازی افتتاحیه جام جهانی در ۱۱ ژوئن در مکزیکوسیتی، فضای این تورنمنت بیش از هر زمان دیگری زیر سایه جنجالهایی گسترده قرار گرفته است؛ از اتهامات مربوط به نقض حقوق بشر گرفته تا موج انتقادها درباره قیمتگذاریهای افراطی و سودجویانه.
جانی اینفانتینو، رئیس فیفا، بار دیگر در مرکز توجه ایستاده است؛ مردی که به نظر میرسد هم صحنه را در اختیار دارد و هم گمان میکند روایت را نیز کنترل میکند. تا همین یکی دو سال پیش، بسیاری از ناظران چنین لحظاتی را اوج نمایشهای اغراقآمیز و خودنمایانه او میدانستند؛ نمونهای از «دیپلماسی ساختگی» که بیشتر به نمایش قدرت شباهت داشت تا مدیریت ورزشی. اما او هر بار این نقش را به سطحی تازه از اغراق و جنجال میبرد.
در آستانه جام جهانی قطر، اینفانتینو خود را در قامت یک پیامآور جهانی معرفی کرد؛ مردی که احساس میکرد به نقطه عطفی در زندگی حرفهایاش رسیده است. او که فرزند مهاجران ایتالیایی و بزرگشده سوئیس است، سالها در ساختار قدرت فوتبال پیش رفت تا در نهایت پس از دوران پرحاشیه سپ بلاتر در سال ۲۰۱۶ به ریاست فیفا برسد؛ با این وعده که فوتبال را وارد دورهای تازه از شفافیت و اصلاحات خواهد کرد.
اما چند سال بعد، همان چهره در رأس جام جهانیای قرار گرفت که در دل یک بیابان برگزار شد و حتی مجبور شدند زمان برگزاری آن را از تابستان به زمستان منتقل کنند تا از خطر گرمای مرگبار جلوگیری شود. با این حال، گزارشها از جمله تحقیق گاردین در سال ۲۰۲۱، از مرگ حدود ۶۵۰۰ کارگر مهاجر در روند ساخت زیرساختهای آن تورنمنت خبر داد.
با وجود این انتقادها، اینفانتینو در موضعی تدافعی قرار گرفت و خود را در جایگاه یک «غریبه» معرفی کرد؛ فردی که به گفته خودش تجربه طردشدگی را میفهمد. او در سخنرانی معروفش گفت: «از ما، از اروپاییها و از غرب، درسهای زیادی گرفته شده است.» سپس جملهای جنجالیتر اضافه کرد: «برای کاری که ما اروپاییها در ۳۰۰۰ سال گذشته کردهایم، باید ۳۰۰۰ سال آینده عذرخواهی کنیم قبل از اینکه بخواهیم به دیگران درس اخلاق بدهیم.»
او در ادامه سخنرانی طولانیاش که نزدیک به یک ساعت به طول انجامید، بارها گفت: «امروز احساس میکنم قطری هستم، امروز احساس میکنم عرب هستم، امروز احساس میکنم آفریقایی هستم، امروز احساس میکنم معلول هستم و امروز احساس میکنم کارگر مهاجر هستم.» سپس خودش توضیح داد: «البته من هیچکدام از اینها نیستم، اما احساسش را دارم، چون میدانم تبعیض چیست.»
اکنون این پرسش مطرح است که آیا چنین نمایشهایی در آستانه جام جهانی ۲۰۲۶ در آمریکای شمالی نیز تکرار خواهد شد؛ جام جهانیای که قرار است در مکزیک، آمریکا و کانادا برگزار شود. اگر چنین شود، شاید بتوان آن را همان چیزی نامید که منتقدانش با طعنه میگویند: «جام جهانی طَمَع خوبی است.»
فیفا این تورنمنت را حدود ۱۳ میلیارد دلار ارزشگذاری کرده و آشکارا به بازار آمریکای شمالی به چشم فرصتی برای حداکثرسازی درآمد نگاه میکند. اما در پس این ارقام، موجی از نگرانیها درباره حقوق بشر، سیاستهای مهاجرتی، تنشهای ژئوپولیتیک و البته قیمتهای سرسامآور بلیتها قرار دارد.
گزارشها نشان میدهد برخی بلیتها برای مسابقات سادهای مانند دیدار نروژ و سنگال در استادیوم متلایف به چند هزار دلار رسیدهاند. حتی هزینه حملونقل نیز به شکل چشمگیری افزایش یافته است؛ بهطوری که سفر ریلی ۱۸ مایلی از منهتن که معمولاً حدود ۱۲.۹۰ دلار است، ممکن است تا نزدیک ۱۰۰ دلار قیمت داشته باشد. هرچند ابتدا رقم ۱۵۰ دلار مطرح شده بود، اما پس از اعتراضها کاهش یافت.
در همین حال، دادستانهای ایالتهای نیویورک و نیوجرسی تحقیقات رسمی درباره نحوه قیمتگذاری و فروش بلیتهای فیفا آغاز کردهاند. به گفته جنیفر داونپورت، دادستان نیوجرسی، فیفا «خرید بلیت جام جهانی را به یک مسیر پر از سردرگمی و قیمتهای غیرقابلباور تبدیل کرده است.»
در چنین فضایی، حتی در کشوری که سرمایهداری در آن ستون اصلی اقتصاد است، سطح تهاجمی این مدل قیمتگذاری بسیاری را شگفتزده کرده است.
از سوی دیگر، خود فرهنگ ورزشی در ایالات متحده نیز بارها بهعنوان سیستمی تجاری و نه اجتماعی توصیف شده است؛ جایی که تیمها بیشتر بهعنوان «فرنچایز» دیده میشوند تا بخشی از هویت شهری. در چنین ساختاری، اعتراض به افزایش قیمتها چندان دور از انتظار نیست.
حتی دونالد ترامپ نیز نسبت به قیمتها واکنش نشان داده است. او درباره بلیت هزار دلاری بازی افتتاحیه تیم آمریکا مقابل پاراگوئه گفته بود: «صادقانه بگویم، من هم چنین قیمتی را پرداخت نمیکنم.» او در عین حال افزود: «اگر مردم کویینز و بروکلین که طرفدار من هستند نتوانند بروند، ناراحتکننده است، اما در نهایت این یک موفقیت بزرگ است.»
در این رابطه بخوانید: بحران جام جهانی در آمریکا تمامی ندارد؛ بلیت زیر ۱۰۰ دلار شد و هتلها مشتری ندارند/ ترامپ هم از این پولها نمیدهد!
رابطه ترامپ و اینفانتینو نیز به یکی از محورهای اصلی این جام جهانی تبدیل شده است. اینفانتینو بارها با ترامپ دیدار کرده، در مراسم تحلیف او حضور داشته و حتی در طراحی و برگزاری برخی رویدادهای مرتبط با جام جهانی نقش داشته است. از جمله توافق برای برگزاری مراسم قرعهکشی در مرکز کندی واشنگتن، که بعدها بحثهایی درباره تغییر نام آن نیز مطرح شد.
در یکی از جنجالیترین لحظات، ترامپ در همان رویداد جایزهای موسوم به «جایزه صلح فیفا» را دریافت کرد؛ اقدامی که بسیاری آن را نشانهای از همپوشانی سیاست و ورزش در بالاترین سطح قدرت دانستند.
همزمان، گزارشهایی منتشر شد مبنی بر اینکه مدیران فیفا حتی درباره امکان درخواست مستقیم اینفانتینو از ترامپ برای توقف عملیات اداره مهاجرت آمریکا (ICE) در جریان جام جهانی گفتوگو کردهاند؛ اقدامی که خود نشاندهنده عمق درهمتنیدگی سیاست و فوتبال در این رویداد است.
در پس این تحولات، واقعیتهای تلختری نیز وجود دارد. از زمان بازگشت ترامپ به قدرت در سال ۲۰۲۵، سیاستهای سختگیرانه مهاجرتی شدت گرفته و دهها هزار نفر در چارچوب اقدامات اداره مهاجرت بازداشت شدهاند. گزارشها حتی از افزایش مرگومیر در بازداشتگاهها و خودکشی در میان بازداشتشدگان خبر میدهند.
در چنین شرایطی، تناقضی آشکار شکل گرفته است: کشوری که میزبان بزرگترین رویداد ورزشی جهان است، همزمان درگیر یکی از سختترین سیاستهای مهاجرتی خود نیز هست.
در این رابطه: درخواست فیفا از ترامپ برای قوانین جنجالی؛ در جامجهانی قید این کارها را بزن!
در نهایت، پرسش اصلی همچنان باقی است: آیا فوتبال میتواند از دل چنین پیچیدگیهای سیاسی، اقتصادی و انسانی همچنان به عنوان یک جشن جهانی باقی بماند؟
شاید پاسخ در همان تضادی باشد که متن نیز به آن اشاره میکند؛ اینکه میتوان با آگاهی کامل از این واقعیتها، همچنان به فوتبال نگاه کرد، از آن لذت برد و حتی همان شور کودکانه را حفظ کرد؛ بدون آنکه چشم بر تناقضهایش بست.
این جام جهانی، بزرگترین تورنمنت تاریخ خواهد بود؛ با حضور ۴۸ کشور. برخی آن را افت کیفیت میدانند، اما همان نقد را میتوان به هر لیگ بزرگ دیگری نیز وارد کرد.
در نهایت، همیشه فراتر از قدرتهای بزرگ، داستانها و امیدهایی وجود دارد که فوتبال را زنده نگه میدارند. و شاید در نهایت، همین روایتها و مردم باشند که بار دیگر جام جهانی را به تجربهای عالی تبدیل میکنند.
بیشتر بخوانید: جام جهانی ۲۰۲۶ با ۴۸ تیم و ۱۲۴۸ بازیکن؛ مسی، رونالدو و کیروش در آستانه رکوردی بیسابقه/ آمارهایی خواندنی از لیست تیمها